Ścieżka krytyczna

Metoda ścieżki krytycznej (ang. CPM – Critical Path Method) jest jedną z technik przygotowania harmonogramu projektu. Pozwala wyznaczyć nie tylko datę zakończenia projektu, ale również pomaga zidentyfikować aktywności z największym ryzykiem opóźnienia projektu. Jeśli chcesz się dowiedzieć, co to jest ścieżka krytyczna, zapraszam do lektury. Na końcu artykułu znajdziesz mały prezent ode mnie 🙂

Co to jest ścieżka?

Ścieżka to lista aktywności ułożonych we właściwej kolejności wykonywania, wynikającej z zależności pomiędzy aktywnościami.

Załóżmy, że mamy zidentyfikowane aktywności, znamy czas potrzebny na wykonanie każdej z nich oraz zależności między nimi:

StartPoprzednikCzas potrzebny na realizację
aktywności [w tygodniach]
AStart2
BA, D1
CB4
DStart6
ED3
FE3
KoniecC, F

Narysujmy te aktywności w formie diagramu:

Ścieżka

Punkt Start oznacza początek projektu, z kolei punkt Koniec definiuje nam moment w czasie, kiedy wszystkie aktywności zostały już wykonane.

Jak możesz zauważyć, możemy przejść z punktu Start do punktu Koniec na wiele różnych sposobów. Każdy z nich to osobna ścieżka:

  • 1: Start – A – B – C – Koniec
  • 2: Start – D – B – C – Koniec
  • 3: Start – D – E – F – Koniec

Możemy również wyliczyć czas trwania każdej z tych ścieżek:

  • 1: 2 + 1 + 4 = 7 tygodni
  • 2: 6 + 1 + 4 = 11 tygodni
  • 3: 6 + 3 + 3 = 12 tygodni

Co to jest ścieżka krytyczna?

Ścieżka, która trwa najdłużej, jest nazywana ścieżką krytyczną. W naszym przykładzie ścieżką krytyczną jest ścieżka 3. Jakiekolwiek opóźnienie którejkolwiek aktywności na tej ścieżce (D, E lub F) spowoduje opóźnienie projektu. Każda aktywność, która znajduje się na ścieżce krytycznej powinna być pod czujnym okiem menedżera projektu, dopóki nie zostanie zakończona.

Ścieżka krytyczna

Czy w projekcie może być więcej niż jedna ścieżka krytyczna? Oczywiście, że tak! Co więcej, w projekcie mogą być ścieżki, które w tym momencie nie są krytycznymi, ale są bardzo blisko ścieżki krytycznej. W naszym przykładzie będzie to ścieżka 2. Aktywności na tych ścieżkach muszą być monitorowane.

Może się również zdarzyć taka sytuacja, że ścieżka, która nie jest w tym momencie krytyczna ani nie jest blisko krytycznej, stanie się ścieżką krytyczną.

Czy możemy zadanie wykonywać dłużej niż czas założony podczas estymat?

Zanim odpowiem na to pytanie, wspomnę, że ten czas, o jaki aktywność może się wydłużyć/opóźnić, nosi nazwę float lub slack.

Wracając do pytania: to zależy, czy dana aktywność jest na ścieżce krytycznej czy też nie. Aktywności D, E i F, która są na ścieżce krytycznej, nie mogą trwać dłużej niż estymowano, bo automatycznie opóźni projekt. Float aktywności D = 0, podobnie jak float aktywności E = 0 i float aktywności F = 0.

Jeśli przyjrzyjmy się ścieżce 1, która nie jest ścieżką krytyczną, możemy zauważyć że na tej ścieżce mamy aktywność A. W tym przypadku mamy pewien bufor czasowy. Float dla tej aktywności wynosi 5 i oznacza, że:

  • możemy to zadanie zacząć później:
Ścieżka krytyczna
  • może to zadanie potrwać dłużej bez wpływu na termin zakończenia projektu:
Ścieżka krytyczna

Jak wyznaczyć daty dla poszczególnych zadań?

Dla każdej aktywności potrafimy wyznaczyć 4 daty:

  • najwcześniejszy możliwy start (ES – early start),
  • najwcześniejszy możliwy termin zakończenia (EF – early finish), który wyliczamy na podstawie informacji o ES i o czasie potrzebnym na wykonanie danego zadania,
  • najpóźniejszy możliwy start (LS – late start),
  • najpóźniejszy możliwy termin zakończenia (LF – late finish), który wyliczamy na podstawie informacji o LS i o czasie potrzebnym na wykonanie danego zadania.

Wyliczenia te – dla każdej aktywności – możemy przedstawić graficznie w następujący sposób:

ES i EF wyliczamy przesuwając się po poszczególnych ścieżkach od punktu Start do punktu Koniec (forward pass):

forward pass

Z kolei LS i LF wyliczamy przesuwając się w przeciwnym kierunku – od punktu Koniec do punktu Start (backward pass):

backward pass

Jak możesz zauważyć, w ten sposób otrzymaliśmy daty realizacji poszczególnych aktywności oraz datę zakończenia całego projektu.

Co dalej?

Harmonogram, który otrzymaliśmy w ten sposób, nie jest ostateczny. Jak już wspominałam w artykule Jak stworzyć harmonogram projektu?, kolejnym krokiem jest kompresja harmonogramu i optymalizacja zasobów.

Podsumowując

Metoda ścieżki krytycznej jest bardzo przydatną techniką. Tak, jak już wspominałam, pozwala wyznaczyć datę zakończenia projektu, ale również zidentyfikować aktywności obarczone ryzykiem. Do tych aktywności powinniśmy przypisać osoby z odpowiednimi umiejętnościami tak, żeby zminimalizować to ryzyko. Do pozostałych aktywności – dzięki temu, że mają one bufory czasowe – możemy przypisać osoby mniej doświadczone.

Temat ten jest niezwykle rozległy i ciężko go zawrzeć w jednym artykule. Dlatego też przygotowałam dla Ciebie słownik pojęć związanych z CPM, który stanowi uzupełnienie tego artykułu i może być dla Ciebie przydatny. Znajdziesz go w mini Niezbędniku Skutecznego Menedżera – kliknij w poniższy link: